بیانیه هیئت داوران انجمن علمی توانمندسازی خانواده در بخش تجلی اراده ملی در چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر
به قول سهراب: «زندگی رسم خویشاوندی است»
چهلوچهارمین دوره جشنواره ملی فیلم فجر، به مثابه یکی ازمهمترین رویدادهای فرهنگ معاصر ایران، بار دیگر ظرفیت بیبدیلسینما را به عنوان سپهری پویا به نمایش گذاشت که در آن، زبانهایگوناگون هنری، اخلاقی و اجتماعی با یکدیگر دیالوگ برقرار میکنند. سینما در مقام هنری فراتر از سرگرمی، نه تنها بازتابدهندهواقعیتهای اجتماعی است، بلکه خود در تولید و بازتولید معانی وارزشهای فرهنگی، نقشی نشانهشناختی ایفا میکند وجشنوارههای سینمایی به مثابه کارگاههای عظیم فرهنگی، فضاییبرای همآیندی و تعامل سپهرهای معنایی گوناگون فراهم میآورند.
هیئت داوران انجمن علمی توانمندسازی خانواده ایران در بخش«تجلی اراده ملی» با درک همین مسئولیت، به تماشای آثاری نشستکه هر یک به سهم خود کوشیدهاند از خانواده به عنوان نخستینفضای هویتساز جامعه و خاستگاه هر عاملیت جمعی مسئول،تصویری هنرمندانه ارائه دهند. داوری ما با تکیه بر پنج شاخصمحوری انجمن- «حمایت در خانواده»، «رضایت در خانواده»،«عشق و محبت»، «دوستی و رفاقت» و «پایداری و آیندهنگری»- وبا هدف کشف نشانههای زیباییشناختی مقاومت در لایههای روزمرهزندگی خانوادگی صورت پذیرفت. آنچه در پی آن بودیم، صرفاًبازنمایی آسیبها نبود، بلکه جستجوی آثاری بود که خانواده را نه بهمثابه قربانی منفعل، که در کسوت سوژهای توانمند به تصویر بکشند؛سوژهای که با خلق مناسک نوین ارتباطی و اتکا به سرمایههایدرونی، در برابر گسست میایستد.
فیلم برگزیده انجمن برای دریافت تندیس طوبی، لوح تقدیر و جایزهنقدی انجمن علمی توانمندسازی خانواده ایران:
«رقص باد» به کارگردانی سید جواد حسینی
این فیلم نمونهای درخشان از «خُردجهاننمای» خانواده ایرانی استکه در آن، کارگردان با زبانی شاعرانه و نگاهی عمیقاًنشانهشناسانه، توانسته است از دل زندگی روزمره، نمادهایی ازپایداری، آیندهنگری و عشقِ بهتأخیرافتاده را خلق کند. آنچه «رقصباد» را به اثری متمایز تبدیل میکند، رویکرد جسورانه آن به روایتاست؛ جایی که مرزهای واقعیت و خیال چنان ظریف و هوشمندانه درهم میآمیزند که مخاطب هرچه بیشتر پیش میرود، درمییابد شایدهیچکدام از آنچه دیده است واقعی نبوده و تمامی این وقایع در ذهنو خیال شخصیت اصلی روی داده است. این سبک روایی که بهزیبایی در فضای رئالیسم جادویی شکل گرفته، در سینمای امروز کهاغلب به واقعگرایی سطحی و کلیشههای تکراری دل خوش کردهاست، حرکتی جسورانه و تحسینبرانگیز محسوب میشود. زبانبصری فیلم، از نور و رنگ گرفته تا قاببندیهای چشمنواز و موسیقیتاثیرگذار، همگی در خدمت خلق فضایی شاعرانه و منسجم هستندکه این روایت جسورانه را ممکن ساختهاند. «رقص باد» درامیخانوادگی است که توانسته با اتکا به زبانی سینمایی اصیل ویکدست، «عشق و محبت» را نه در شعار، که در سکوتها، نگاهها ولایههای پنهان روایت جاری کند.
دو فیلم نیز شایسته تقدیر ویژه با اهدای لوح تقدیر وجایزه نقدی هستند:
«خیابان جمهوری» به کارگردانی منوچهر هادی
این اثر با نگاهی واقعگرایانه و شخصیتپردازیهای باورپذیر،تصویری شریف از «حمایت در خانواده» و «دوستی و رفاقت» را بهنمایش میکشد. فیلم با ظرافت از افتادن در دام سینمای فلاکتزده وتحقیرآمیز گریخته و امید را نه از دل معجزات ناگهانی، که از دروناراده و تلاش خستگیناپذیر شخصیت اصلی برای حفظ عزت نفس وسامان دادن به زندگیاش جوانه میزند. طراحی صحنه و لباس،فضاسازی کارگاه خیاطی و مناسبات انسانی جاری در آن، همگیدر خدمت خلق اتمسفری باورپذیر و ملموس قرار گرفتهاند. فیلم بادوری از اغراقهای ملودراماتیک، «رضایت در خانواده» را درلحظات ساده اما عمیق همدلی و همزبانی جستجو میکند و روابطخانوادگی را به دور از تصنع و با صداقتی تحسینبرانگیز به تصویرمیکشد.
«حاشیه» به کارگردانی محمد علیزادهفرد
نخستین تجربه بلند این فیلمساز، تلاشی قابل قبول برای ورود بهیکی از معضلات اجتماعی دهههای اخیر، یعنی حاشیهنشینی، بانگاهی آسیبشناسانه و اخلاق مدار است . فیلم با بهرهگیری از ژانرمعمایی-پلیسی، زیست و تنشهای مناطق حاشیهنشین را روایتمیکند و از مکان، شخصیتها و رویدادها به عنوان نمادهایی برایپرداختن به محرومیت، سقوط طبقاتی، همبستگی و نقد اجتماعیاستفاده مینماید . آنچه در این اثر شایسته تأمل ویژه است،شکلگیری اتحادی انسانی میان دو پدر با دو پیشینه کاملاً متفاوتاجتماعی، فرهنگی و حتی اعتقادی است . دو پدر در جستجویفرزندان گمشدهشان، به همدلی و اتحادی دست مییابند که خودجلوهای ناب از «حمایت در خانواده» و «دوستی و رفاقت» است کهفراتر از مرزهای تفاوتهاست . فیلمنامه با پلاتی قوی وخردهداستانهایی بهجا و متناسب، بستر مناسبی برای روایت ایندغدغه اجتماعی فراهم کرده است . دغدغه فراتر از سرگرمی ورویکرد مسئولانه فیلمساز به موضوعی انسانی، از نقاط قوت این اثراست که توانسته با وجود محدودیتهای طبیعی یک تجربه اول،تصویری صادقانه از «پایداری و تابآوری» خانواده در شرایطدشوار ارائه دهد.
ما بر خود فرض میدانیم از تمام هنرمندان این دوره از جشنواره کهبا آثار خود، گنجینه نمادین سینمای ایران را با اسطورههای مقاومتمدرن غنیتر کردند، صمیمانه سپاسگزاری کنیم. امید که این مسیرنشانهشناختی، پیوسته به کشف و بازنمایی «عاملیت جمعیمسئول» در خانواده ایرانی منجر شود و سینما همچنان آیینهایفراروی حقیقت این نهاد بنیادین باقی بماند.
با احترام فراوان
اعضای هیئت داوران انجمن علمی توانمندسازی خانواده ایران - بخش تجلی اراده ملی؛ چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر: دکترمیثم زندی - دکتر زهرا سادات مشیر استخاره - دانشاقباشاوی
بهمنماه ۱۴۰۴، تهران
